Niedobory witaminy D – najnowsze rekomendacje dotyczące suplementacji.

Leczenie i profilaktyka w Polsce opiera się na stosowaniu cholekalcyferolu (lek pierwszego rzutu), a w niektórych stanach chorobowych kalcyfediolu (lek drugiego rzutu gdy cholekalcyferol nie podnosi poziomu 25(OH)D lub gdy jest potrzebny szybki jej wzrost).

Kalcyfediol oraz cholekalcyferol to różne formy witaminy D o trochę innych zastosowaniu. Cholekalcyferol jest przekształcany w wątrobie i nerkach w kalcyfediol, a następnie w aktywną formę witaminy D (kalcytriol). Cholekalcyferol to preparat, który zaleca się stosować w profilaktyce niedoborów witaminy D. Z kolei kalcyfediol przeznaczony jest w leczeniu niedoborów (stężenie 25(OH)D mniej niż 20ng/ml) lub innych ściśle określonych przypadkach związanych z niedoborem tej witaminy np. w osteoporozie. Jest to preparat dostępny tylko na receptę. Podczas jego podania istotna może być częsta kontrola poziomu witaminy we krwi pod okiem lekarza.

Cholekalcyferol jest powszechnie stosowany w suplementach i jego wchłanialność jest na poziomie około 70%. Kalcyfediol z kolei wchłania się znacznie szybciej i prawie w 100%. Warto przypomnieć jak ważne są kontrolne badania stężenia tej witaminy przed rozpoczęciem przyjmowania preparatu oraz w trakcie. Znając wartość jej stężenia w swojej krwi można lepiej dobrać dawkę oraz postać witaminy. Może być potrzebna taka, która utrzyma dobry poziom/trochę go poprawi, ale może być też istotna większa dawka w innej formie, która wyleczy niedobór.

Profilaktyka niedoboru witaminy D powinna być dostosowana indywidualnie w zależności od masy ciała, wieku, stylu życia, nawyków żywieniowych jak również ekspozycji na słońce, ale też poziomu we krwi.

Zalecenia dla ogółu populacji zgodnie z najnowszymi wytycznymi są następujące:

Noworodki urodzone o czasie oraz niemowlęta

• 0–6 msc. ż.: 400 j.m./dobę (10 µg/dobę) cholekalcyferolu od pierwszych dni życia bez względu na sposób karmienia.
• 6–12 msc. ż.: 400–600 IU/dobę (10–15 µg/dobę) cholekalcyferolu, w zależności od dziennej dawki witaminy D przyjmowanej z pokarmem.

Nie zaleca się kalcyfediolu u noworodków urodzonych w terminie oraz zdrowych niemowląt.

Dzieci (1–10 lat)

• Zdrowe dzieci, 1–3 r.ż.: cholekalcyferol w dziennej dawce 600 j.m. (15 µg/dobę). Nie zaleca się opalania – suplementację zaleca się cały rok.
• Zdrowe dzieci, 4-10 r.ż.: opalające się z odkrytymi przedramionami i nogami przez 15-30 minut w godzinach 10:00-15:00 bez filtrów przeciwsłonecznych w okresie od maja do końca września nie muszą stosować suplementacji cholekalcyferolem, ale wciąż jest to zalecane i bezpieczne.
• Przy niespełnieniu zaleceń u zdrowych dzieci między 4, a 10 r.ż. zaleca się suplementację cholekalcyferolem(dawka 600–1000 IU/dobę (15–25 µg/dobę)) cały rok, w zależności od masy ciała i spożycia witaminy D w diecie.

U zdrowych dzieci między 1, a 10 r.ż. kalcyfediol nie jest zalecany.

Młodzież między 11, a 18r.ż.

• U osób zdrowych w profilaktyce niedoboru witaminy D stosuje się cholekalcyferol jako suplementację pierwszego wyborui kalcyfediol jako drugiego wyboru.
• U młodzieży zdrowej, opalającej się z odkrytymi przedramionami i nogami 30–45 minut w godzinach od 10:00 do 15:00. bez filtrów przeciwsłonecznych nie jest konieczna suplementacja od maja do końca września, ale nadal zalecana i bezpieczna.
• Przy niespełnieniu zaleceń proponuje się suplementację cholekalcyferolu w dawce 1000–2000 IU/dobę (25–50 µg/dobę) cały rok, w zależności od masy ciała i spożycia witaminy D z pokarmem.
• Przy niespełnieniu powyższych zaleceń cały rok jest zalecana profilaktyka alternatywna, która oparta jest na kalcyfediolu (dzienna dawka 10 µg (roztwór doustny)) i wykonanie kontrolnego oznaczenia 25(OH)D w surowicy po 6–8 dniach od początku suplementacji.

Dorośli (19–65 lat)                 

• Profilaktyka u zdrowych dorosłych – stosowanie cholekalcyferolu jako suplement pierwszego wyboru i kalcyfediolu jako lek drugiego wyboru.
• Nie jest konieczna suplementacja u zdrowych dorosłych opalających się z odkrytymi przedramionami i nogami 30–45 minut w godzinach 10-15, bez filtrów przeciwsłonecznych od maja do końca września, ale nadal zalecana i bezpieczna.
• Przy niespełnieniu zaleceń zaleca się suplementację cholekalcyferolu w dawce 1000–2000 IU/dobę (25–50 µg/dobę) cały rok, w zależności od masy ciała i spożycia witaminy D z żywności.
• Przy niespełnieniu powyższych zaleceń cały rok zalecana jest profilaktyka alternatywna oparta na kalcyfediolu (dzienna dawka 10 µg (roztwór doustny)) i wykonanie kontrolnego oznaczenia 25(OH)D w surowicy po 6–8 dniach od zapoczątkowania suplementacji.

Młodsi seniorzy (>65–75 lat)

• Cholekalcyferol – suplementacja pierwszego wyboru i kalcyfediol – suplementacja drugiego wyboru powinny być stosowane w profilaktyce niedoboru witaminy D.
• Przez zmniejszoną efektywność syntezy skórnej przez cały rok zaleca się suplementację cholekalcyferolu w dawce 1000–2000 IU/dobę (25–50 µg/dobę), w przeliczeniu na masę ciała i spożycie witaminy D z pokarmem.
• Przy niespełnieniu powyższych zaleceń zaleca się kalcyfediol w dawce dziennej 10 µg (roztwór doustny) jako profilaktykę alternatywną cały rok i wykonanie kontrolnego oznaczenia 25(OH)D w surowicy po 6–8 dniach od początku suplementacji .

Starsi seniorzy (>75–89 lat) i najstarsi seniorzy (90 lat i starsi)

• Cholekalcyferol – suplementacja pierwszego wyboru i kalcyfediol – suplement drugiego wyboru.
• Przez zmniejszoną skuteczność syntezy skórnej, możliwe nieprawidłowe wchłanianie i zmieniony metabolizm tej witaminy cały okres leczenia zaleca się suplementację cholekalcyferolu w dawce 2000–4000 IU/dobę (50–100 µg/dobę), w zależności od masy ciała i spożycia witaminy D z dietą.
• Kalcyfediol10 µg (roztwór doustny) dziennie jako profilaktykę alternatywną zaleca się cały rok, jeśli powyższe zalecenia nie zostaną spełnione. Kontrolne oznaczenie 25(OH)D w surowicy należy wykonać 6–8 dni od zapoczątkowania suplementacji.

Ciąża i laktacja

• Planujące ciążę kobiety powinny przyjmować odpowiednią suplementację cholekalcyferolu (alternatywnie kalcyfediolu), taką jak w ogólnej populacji dorosłych, w miarę możliwości pod kontrolą poziomu 25(OH)D w surowicy.
• Przy potwierdzeniu ciąży do końca karmienia piersią suplementację cholekalcyferolu należy prowadzić pod kontrolą poziomu 25(OH)D w celu uzyskania oraz utrzymania optymalnych stężeń w granicach >30–50 ng/ml.
• Przy braku możliwości oceny poziomu 25(OH)D w surowicy zaleca się stosowanie cholekalcyferolu w dawce 2000 j.m./dobę (50 µg/dobę) w trakcie całego okresu ciąży i laktacji.

Suplementacja w grupach zagrożonych niedoborem witaminy D

Osoby chory zagrożone niedoborem witaminy D powinny mieć włączoną i kontrolowaną suplementację cholekalcyferolu albo kalcyfediolu pod kontrolą stężenia 25(OH)D w surowicy w celu uzyskania oraz utrzymania optymalnego stężenia >30–50 ng /ml.

Bibliografia

• Płudowski, P.; Kos-Kudła, B.; Walczak, M.; Fal, A.; Zozulińska-Ziółkiewicz, D.; Sieroszewski, P.; Peregud-Pogorzelski, J.; Lauterbach, R.; Targowski, T.; Lewiński, A.; et al. Guidelines for Preventing and TreatingVitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland. Nutrients 2023, 15, 695.