Witaminy D – jak rozpocząć suplementację?
Istotne jest oznaczenie poziomu witaminy D we krwi. Jeśli nie wiesz jakie masz stężenie tej witaminy, to dawka jaką suplementujesz może być nieodpowiednia. W sytuacji gdy masz duży jej niedobór, to w celu uzupełnienia może być potrzebna znacznie większa dawka.
Witamina D – normy
Poziom witaminy D we krwi jest określany jako 25(OH)D. Badanie możesz wykonać w każdym laboratorium. Nie zaleca się przesiewowego oznaczania witaminy D dla ogółu populacji jednak warto raz na rok zbadać 25(OH)D. Normy dla 25(OH)D są następujące:
| 0-10 ng/ml (0-25 nmol/l) | ciężki niedobór |
| >10-20 ng/ml (>25-50 nmol/l) | znaczny niedobór |
| >20-30 ng/ml (>50-75 nmol/l) | stężenie suboptymalne |
| >30-50 ng/ml (>75-125 nmol/l) | stężenie optymalne – wartość, do której powinniśmy dążyć |
| >50-100 ng/ml (>125-250 nmol/l) | stężenie wysokie |
| >100 ng/ml (>250 nmol/l) | stężenie toksyczne |
Witamina D – lek czy suplement?
Nie ma obowiązku kontrolowania jakości suplementów podczas ich całej daty przydatności do spożycia. W przypadku leku jest taki obowiązek. Produkcja leku podlega kontroli na każdym etapie. Lek ma spełniać normy ilościowe oraz jakościowe, a jego działanie musi być udowodnione badaniami. Przyjmując suplement albo też dietetyczny środek spożywczy specjalnego przeznaczenia medycznego – nie masz pewności NIGDY czy opis opakowania jest zgodny z tym co zawarte jest w preparacie. Jest szansa, że jeżeli suplement będzie zakupiony od dobrego producenta, to zawartość będzie zgodna z etykietą, ale nie musi tak być więc i tak nie masz pewności. Suplement nie musi mieć udowodnionego działania. Może, ale nie musi też mieć odpowiedniej dawki, która ma wywołać pożądany efekt.
Zawsze lek będzie pewnym preparatem, a suplement diety nie. Wśród suplementów mogą być dostępne też takie preparaty dobrej jakości, ale nikt nie da takiego zapewnienia, ponieważ nie ma obowiązku kontrolowania na przykład stabilności danej dawki w preparacie przez okres daty ważności do spożycia.
Lekarz może przepisać odpowiednie dla Ciebie dawki witaminy D w postaci leku na receptę i taka sytuacja może wystąpić przy poważnych niedoborach witaminy D, które dodatkowo mogą być związane z chorobami, takimi jak osteoporoza, osteomalacja, niewydolność nerek, malabsorpcja pokarmowa i inne schorzenia, które mają wpływ na metabolizm witaminy D.
W tej sytuacji nie ma dyskusji. Lek jest konieczny. Dla przypomnienia lekiem pierwszego rzutu jest cholekalcyferol, a drugiego rzutu kalcyfediol gdy cholekalcyferol nie podnosi poziomu 25(OH)D lub gdy jest potrzebny szybki wzrost witaminy D.
Nie musisz rezygnować z suplementu. Może być używany w celu uzupełnienia diety, ale NIGDY nie masz co do niego pewności.
Niemniej jednak pamiętaj, że w obu sytuacjach pierwszym krokiem powinno być wykonanie badań w celu ustalenia aktualnego poziomu witaminy D w Twojej krwi, a dopiero potem dobranie odpowiedniego preparatu i najlepiej pod okiem specjalisty. Należy kontrolować poziom witaminy D badaniami w celu utrzymywania odpowiedniego jej poziomu.
Przykłady witaminy D w postaci leku dostępne bez recepty to:
– Vigantoletten tabletki
– Vigantol krople
– Ibuvit D3 kapsułki
– Vigalex Bio/Forte/Max tabletki
Witamina D – w jakiej formie przyjmować?
To w jakiej formie postanowisz przyjmować witaminę D zależy od Ciebie. Wybierz tą, która jest dla Ciebie wygodna. Pamiętaj jednak, że forma kapsułek czy kropli zawiera oprócz witaminy D również tłuszcz, w którym witamina ta się rozpuszcza. Z kolei jeśli przyjmujesz tabletkę, która nie zawiera tłuszczu, to musisz zadbać o to by przyjąć ją wraz z posiłkiem, w którym obecny będzie tłuszcz.
Witamina D – wchłanialność
Wchłanialność witaminy D jest uzależniona przede wszystkim od tłuszczu, ponieważ jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach.
Jeśli chodzi o łączenie witaminy D wraz z witaminą K, to zazwyczaj nie jest to konieczne. Raczej nie obserwuje się zbyt często wśród ludności niedoborów witaminy K. Zatem nie ma potrzeby jej suplementowania wraz z witaminą D. Dopiero sytuacja zmienia się gdy dana osoba przyjmuje tak zwane „megadawki” witaminy D. Może wtedy wzrastać ryzyko zwapnienia naczyń krwionośnych. Wtedy faktycznie połączenie witaminy D z witaminą K będzie uzasadnione. Jeśli więc suplementujesz witaminę D w ilościach zgodnych z zaleceniami, to nie ma konieczności łączenia z witaminą K2 MK7. Dla wyjaśnienia: K2 MK7 jest po prostu jednym z typów witaminy K2. Kluczowym jej działaniem jest regulacja wapnia w organizmie.
Witamina D – czy da się ją przedawkować?
Zbyt wysokie stężenie witaminy D może szkodzić gdy pojawi się hiperkalcemia. Witamina D jest przekształcana w organizmie do aktywnego metabolicznie 1,25(OH)2D, co z kolei powoduje nasilone wchłanianie wapnia w nerkach, jelitach oraz intensywniejszą reabsorpcję wapnia z kości. Hiperkalcemia jest to wzrost ilości wapnia we krwi, co powoduje osłabienie mięśni, zmęczenie, wymioty, zaparcia, zaburzenia rytmu serca, tachykardię, zwapnienie tkanek miękkich czy też zaburzenia wzrostu.
Między dawką, która jest zalecana (do 4000 UI), a dawką, która mogłaby doprowadzić do zatrucia (30 000 UI) jest duża różnica.
Amerykańscy naukowcy dokonali badań, w których podawali badanym osobom witaminę w ilości 5500 UI lub 11000 UI dziennie, a stężenie w ich krwi odnotowano na poziomie 64 ng/ml dla niższej dawki oraz 88 ng/ml dla wyższej dawki. Nie odnotowano żadnych skutków ubocznych. Podobnie w wielu innych badaniach, w których podawano wysokie dawki rzędu 5000 UI/dzień, 10000 UI/dzień czy nawet 50000 UI w większości nie odnotowano skutków ubocznych. Swoje badania ujawnili także naukowcy Summit Behavioral Healthcare. Zalecają swoim pacjentom dawki 5000 UI albo 10000 UI. W badaniu suplementacja była podawana przez okres 12-29 miesięcy. Stężenie we krwi wyniosło 68 ng/ml suplementacją mniejsza i 96ng/ml suplementacją o wyższej wartości. Również u żadnego pacjenta nie odnotowano hiperkalcemii.
Czy to oznacza, że wysokie dawki witaminy D są korzystne?
Niekoniecznie. Są również badania, które pokazują, że wartość na poziomie powyżej 50 ng/ml u kobiet zwiększa ryzyko śmierci.
mgr Katarzyna Kaszyca
psychodietetyk, dietetyk kliniczny
Osoby z niskim stężeniem miały zwiększone ryzyko zachorowania na ostry zespół wieńcowy niż z prawidłowym stężeniem, ale wraz ze wzrostem stężenia witaminy D powyżej 36 ng/ml to ryzyko znów rosło.
Zatem zarówno niedobór jak i nadmiar nie będzie wartością korzystną i może prowadzić do zwiększonej śmiertelności z wielu przyczyn.
>30-50 ng/ml (>75-125 nmol/l) – stężenie optymalne jest wartością, którą warto osiągnąć, a następnie kontrolować w celu utrzymania tego poziomu we krwi. To będzie korzystna dla nas wartość.
Z jeszcze innego dużego badania, w którym brało udział ponad 300 osób i przyjmowało przez 3 lata 3 różne dawki witaminy D: 400 IU, 4000 IU oraz 10 000 IU. Dodatkowo u osób, spożywających zbyt mało wapnia podawano wapń w postaci suplementu. Po zakończeniu badań po 3 latach wywnioskowało, że najwięcej masy kostnej utraciła ta grupa badanych, która przyjmowała witaminę D o wartości 10 000 IU. Z kolei najmniej straciła grupa, która przyjmowała 400 IU witaminy D. Wysokie dawki witaminy D jeśli potrzeba mogą być stosowane tylko pod okiem lekarza.
Bibliografia
-
2013 Via Medica ISSN 1897–3590.
-
Burt LABillington EORose MSRaymond DAHanley DABoyd SK. Effect of High-DoseVitamin D Supplementation on VolumetricBoneDensity and BoneStrength: A RandomizedClinical Trial. JAMA. 2019;322(8):736–745. doi:10.1001/jama.2019.11889.
-
Płudowski P. i Zespół Ekspertów, 2013, Wytyczne suplementacji witaminą D dla Europy Środkowej, Endokrynologia Polska, vol. 64, nr 4.
-
Normy Żywienia Człowieka, 2017, pod red. nauk. Jarosz M, Rozdz. Witaminy, Jarosz M., Stoś K., Przygoda B., Stolińska-Fedorowicz S., Kłys W., Witamina K, str. 143-146.
-
Bourne L.Auguste, CarmenAvila-Casado, Joanne M.Bargman: Use of vitamin D drops leading to kidneyfailure in a 54-year-old man. DOI:
-
YosefDror , Vitamin D Levels for PreventingAcuteCoronarySyndrome and Mortality: Evidence of a NonlinearAssociation, The Journal of ClinicalEndocrinology&Metabolism, Volume 98, Issue 5, 1 May 2013, Pages 2160–2167
-
Heaney RP, Davies KM, Chen TC, Holick MF, Janet Barger-Lux M (2003) Human serum 25-hydroxycholecalciferol response to extendedoraldosing with cholecalciferol. Am J ClinNutr 77:204–210
-
: A RandomizedClinical TrialJAMA.
-
CEDRIC F.GARLANDCHRISTINE B.FRENCHLEO L.BAGGERLYROBERT P.HEANEY: Vitamin D SupplementDoses and Serum 25-Hydroxyvitamin D in the RangeAssociated with CancerPrevention.
-
John P Lee, DO , Vitamin D Toxicity: A 16-Year RetrospectiveStudyatanAcademicMedical Center, LaboratoryMedicine, Volume 49, Issue 2, May 2018, Pages 123–129.
-
Michaëlsson K, Baron JA, Snellman G, i in. (2010) Plasmavitamin D and mortality in older men: a community-basedprospectivecohortstudy. Am J ClinNutr 92:841–848.
-
Normy Żywienia Człowieka, 2017, pod red. nauk. Jarosz M, Rozdz. Witaminy, Jarosz M., Stoś K., Przygoda B., Stolińska-Fedorowicz S., Kłys W., Witamina D, str. 135-139.
-
Nutrients15
-
Van den Ouweland J, Fleuren H, Drabbe M, Vollaard H. Pharmacokinetics and safetyissues of anaccidentaloverdose of 2,000,000 IU of vitamin D3 in twonursinghomepatients: a case report. BMC PharmacolToxicol. 2014 Sep 30;15:57. doi: 10.1186/2050-6511-15-57. PMID: 25269374; PMCID: PMC4185191.
-
Dudenkov DV, Yawn BP, Oberhelman SS, Fischer PR, Singh RJ, Cha SS, Maxson JA, Quigg SM, Thacher TD. ChangingIncidence of Serum 25-Hydroxyvitamin D ValuesAbove 50 ng/mL: A 10-Year Population-BasedStudy. Mayo Clin Proc. 2015 May;90(5):577-86. doi: 10.1016/j.mayocp.2015.02.012. PMID: 25939935; PMCID: PMC4437692.